Carlos Dafonte
A creación de organismos de oposición unitarios.
O PSOE que non quixo participar en ningún organismo unitario no ano 1974, divide ás forzas democráticas e no mes de xuño de 1975 constitúe con Izquierda Democrática, Organización Revolucionaria de Trabajadores, Movimiento Comunista, Partido Carlista, Partido Nacionalista Vasco, Acción Nacionalista Vasca, Reagrupament Socialista i Democratic de Catalunya, Convergencia Democrática de Catalunya, Esquerra Republicana de Catalunya, Unión Democrática do País Valenciá, Federación Popular Democrática, Unión Socialdemócrata Española, Partido Galego Socialdemócrata, UGT, CNT e ELA-STV a Plataforma de Convergencia Democrática, que en marzo de 1976 fusiónase coa Junta Democrática creándose Coordinación Democrática, onde impoñen que todos os acordos tiñan que tomarse por unanimidade e rexeitan que nas futuras negociacións co Goberno, se celebren nun marco de mobilizacións. En novembro do mesmo ano constitúese a chamada “Comisión dos nove” encargada de negociar nun clima de paz social, que favoreceu os intereses da dereita e do goberno e tamén hai que ter en conta que trunfaron as teses do PSOE e os seus aliados da dereita, que foron evolucionando, da “ruptura” á “ruptura pactada” para terminar en “reforma negociada”. Era beneficioso para alguén ficar ao marxe de todo o proceso?
No mesmo mes de xullo, Adolfo Suárez ocupa o posto de Arias Navarro. Foi o rei un monicreque en todo o proceso dos EEUU, que tiñan no territorio importantes intereses estratéxicos e xeopolíticos como eran as bases militares e a situación xeográfica da península Ibérica?. Aí deixo a pregunta. É certo que coa chegada de Suárez a posición da Monarquía vai cambiar e abre un período de entrevistas con líderes políticos progresistas e de esquerdas para tentar chegar a acordos.
Aberta a negociación o 12 de novembro de 1976 o PCE e a Coordinadora de Organizacións Sindicais, convocan a unha folga xeral contra a carestía da vida e as políticas económicas do goberno de Adolfo Suárez que aínda que tivo incidencia en determinadas empresas e territorios, non acadou o obxectivo de paralizar o país e convenceu ao PC da necesidade de entrar na negociación para non ser marxinado do proceso aberto, cun horizonte electoral para xuño de 1977.
Suárez nunha hábil manobra, despois de aprobar en outubro nas Cortes franquistas a “Lei para a Reforma Política”, convoca un referendo sobre a mesma para o mes de decembro e o gana, referendo cheo de irregularidades que nun sistema democrático sería anulado.
A Lei de Reforma tiña aspectos aceptables e outros non tanto; establecía varios principios, soberanía popular; supremacía da lei; os dereitos fundamentais das persoas inviolables e vinculan ao poder político; división de poderes; sufraxio universal secreto; pluralismo político. Na parte institucional, sistema bicameral 350 no Congreso Deputados e 207 no Senado, elixidos por circunscricións provinciais; no caso do Senado 4 por cada provincia beneficiando ás máis pequenas e conservadoras.
No caso do Xefe do Estado, agora o rei, seguía a gozar dos poderes atribuídos pola Lei Orgánica do Estado de 1967 e a capacidade para nomear un determinado número de senadores. Ademais a Lei manteña o Consello do Reino e ao seu presidente que era o das Cortes por enriba dos presidentes que elixiran ambas cámaras.
Como militantes comunistas tomamos a postura de abstención, pois era importante a demolición das leis da ditadura e podíase considerar como un paso adiante con elementos fundamentais que había que modificar.
Máis duro foi aceptar, para ser legalizados, coa oposición do Exército, ao rei, bandeira e himno, aceptación coa que Adolfo Suárez podía xogar fronte ao Exército, institución que dende o meu punto de vista, nunca lle perdoou a nosa legalización.
Outro elemento fundamental de cara as primeiras eleccións, era a cuestión da lei electoral. A dereita loitaba por un sistema maioritario, a esquerda por un sistema
proporcional pero a realidade como afirmou Herrero de Miñón nun programa de radio, a lei se fixo pensando en que o PCE non tivera a representación que os votos lle podían dar, e para elo escolleron un proxecto proporcional modificado pola sistema D’Hont.
Se collemos os resultados do 15 de xuño de 1977, o PSOE acada sumándolle os Socialistas de Catalunya, 5.371.825; o PCE sumándolle os votos do PSUC, 1.709.866. é dicir o Psoe acada tres veces máis votos que os comunistas, pois ben os primeiros conseguen 118 deputados e os comunistas 20. Non hai proporcionalidade, moito voto comunista non acadou deputado, perdeuse.
A sombra dunha asonada militar sempre presente.
Ademais de tentar convencernos de que o proceso da transición foi obra de determinados personaxes, todos ligados ao franquismo, tamén queren convencernos de que foi un proceso pacífico cando non foi así; eu algunha vez cualifiqueino como un proceso “sanguento”, pois ás vítimas das forzas represivas que foron preto de 200 entre a morte do ditador e a vitoria do PSOE en outubro de 1982, hai que engadir as de resultas da acción de ETA, GRAPO e Batallón Vasco Español, este último coa cobertura do goberno.
A idea que tiñan os que non querían ningún tipo de cambio, era baseándose no sangue derramada, que España era ingobernable e era necesario un goberno militar e polo tanto iniciáronse distintos conciliabulos que tiñan como obxectivo un golpe militar.
Por outra banda o PCE consciente do que estaba a pasar, planeou a necesidade dun goberno de concentración único xeito de facer fronte á ameaza militar; ninguén por motivos diversos fixo caso e chegou o 23 de febreiro de 1981, cando celebraban as Cortes a elección do substituto de Adolfo Suárez que dimitira despois da traizón do rei, que segundo o descrito por Gregorio Morán no seu libro “Adolfo Suárez, ambición y destino”, chamouno á Zarzuela e o que Suárez pensaba era un despacho normal, converteuse nunha encerrouna con tres militares, xuntanza da que Suárez saíu despois de presentar a dimisión. Parece que a legalización do PCE e a posición de Suárez na cuestión do ingreso na OTAN, foron as cuestións polas que os militares rexeitaban a súa presencia na presidencia do goberno. Unha das primeiras cuestións que aprobou o seu substituto Calvo Sotelo, foi meternos na Organización do Atlántico Norte e o PSOE despois de gañar as eleccións en outubro de 1982, mediante referendo confirmou a entrada, enganando a quen votou a favor, pois a pregunta establecía que non entraríamos na estrutura militar e sen novo referendo integrámonos nela. Un engano máis dos que se converteron axiña de socialdemócratas a ultraliberais.
Por outra banda sempre sospeitei da implicación do rei no golpe, pois un xefe do estado nunha circunstancia como a vivida, o primeiro que debe facer é deixar claro que está de acordo coa democracia e contra o golpe, e despois tentar solucionar o problema segundo as súas competencias. Saíu de madrugada para dicir que todo estaba solucionado; e de non solucionarse que pensaba facer, o mesmo que o seu avó e ser rei cunha ditadura militar?. Sempre o pensei.
O que percibín é que o golpe trunfou aínda que tecnicamente non foi así, pero a situación política non foi a de antes do golpe, os votantes tiveron un certo medo de que votando con liberdade puidese espertar de novo a pantasma do golpe militar, e como afirmou Juan Garcés, un home do PSOE, no seu libro “Soberanos e Intervenidos” o PSOE para gañar en outubro de 1982 tivo que aceptar as “forcas caudinas” dun triplo pacto, co Exército, coa Igrexa e os poderes económicos.
O “pacto da Moncloa” en 1977 e a aprobación da Constitución en 1978.
Neste período foi enorme a cantidade de rumores que saían por todas partes sobre negociacións, pactos e acordos; é certos que xuntanzas celebrábanse moitas pero o único que ficou por escrito foi o que da título a este apartado. O PCE levaba tempo, fronte ao perigo de golpe militar, ofrecendo a súa colaboración para unha política de “concentración nacional” e dada a precaria situación económica na que nos atopábamos e como partido preferentemente da clase traballadora, tíñamos que tentar que non fora sobre esta sobre a que recaera o peso da crise con políticas de austeridade.
Sempre dixeron que nos anos sesenta España grazas a medidas de estabilización e liberalización económica a economía “gozaba de boa saúde”, nada máis lonxe da realidade; aproveitou un período de condicións externas excepcionais, a forte taxa de crecemento das economías occidentais, a grande expansión do comercio mundial favorecido pola convertibilidade das moedas europeas en 1958 e o grande aumento experimentados nos movementos internacionais de capital. Nesta situación chegarán recursos financeiros á economía española, ingresos de turismo, remesas de emigrantes, entradas capital estranxeiro e un aumento importante das exportacións.
A nivel interno favoreceu a expansión económica a marcha de habitantes da zona rural cara ao exterior e unha grande reserva de forza de traballo sen cualificación e de baixo prezo, resultado do proceso de abandono do campo e marcha cara as zonas interiores industrializadas; así entre 1960 e 1973, a poboación activa do sector primario pasa de ser o 41a un 24’6 % mentres que os sectores secundario e terciario pasaron respectivamente do 31’8 a un 36’8 % e dun 26’5 a un 38 %.
E cando en 1973 comeza a chamada “crise do petróleo” que vai golpear á economía mundial, os desequilibrios da economía española aparecen con toda a súa crueza: baixos salarios; estrutura industrial baseada na baixa relación capital-produto; sistema bancario oligopolista, non permitía a actuación banca de fora; alto nivel proteccionismo, un sistema fiscal regresivo con dominio impostos indirectos; dependencia económica e tecnolóxica do exterior; expansión de carácter especulativo do sector da construción; todo o anterior leva a importantes desequilibrios entre as diversas nacionalidades e rexións.
Todas estas circunstancias levan a un aumento da inflación, que no momento de ser asinado atopábase no 29 % e un aumento considerable do desemprego. Respecto á inflación o goberno de UCD presidido por Suárez despois das eleccións de xuño, fai pública o que denominaron “declaración programática” onde planeaban un “plano de urxencia económica” cuxos nos centrais era a devalación da peseta nun 20 % que pasou de 70 a 87 pesetas por dólar, nun intento de aumentar as exportacións, atraer turismo e investimento estranxeiro e unha política de austeridade, baixando no fondo os salarios pois a suba proxectada non acadaba os niveis da inflación, e outras prestacións como as pensións.
Fronte á mesma o PCE no mes de xullo, expuso a necesidade de realizar un acordo político-económico que repartira as cargas da saída da crise.
Os aspectos máis salientables do pacto que se vai asinar o 25 de outubro dese ano son os seguintes: Hai un apartado I. “Política de saneamento económico” que abrangue “Política Monetaria” de “Prezos” de “Rendas” e de “Emprego”; un segundo apartado que é II: “Reforma Fiscal” con apartados como “Imposición Persoas Físicas”, outro “Restantes Impostos” e un terceiro “Estrutura Recadatoria”. III. “Control do Gasto Público”; IV: “Política Educativa”. V: “Política de Urbanismo Solo e Vivenda”. VI: “Reforma Seguridade Social” con subapartados como “Control e vixiancia”, “Inspección”, “Financiación”, “Prestacións”, “Axuda familiar”, Seguro de desemprego”, “Pensións”, “Seguridade social agraria” e “Saude e asistencia sanitaria”. VII. Reforma Sistema Financeiro. VIII. Politica Agrícola Pesqueira e de Comercialización. IX. Política Enerxética e Estatuto da Empresa Pública.
No acordo participaron a maioría dos partidos do arco parlamentar, pero algúns como o PSOE asinou pero en determinados lugares, en Galicia por exemplo, convocaron manifestacións en contra con moi pouca incidencia. Chegouse a un consenso por unha razón fundamental, o deterioro cada vez maior da economía ameazaba a propia consolidación da democracia.
O Pacto da Moncloa permitiu medidas para baixar a inflación a un 19% ao tempo que establecía subas salariais de ata o 22 %; que empresas e todas as persoas físicas pagaran impostos en proporción a súa riqueza; que toda persoa en paro puidera cobrar un seguro e melloráronse as pensións que globalmente, grazas ao Pacto aumentaron nun 30%. Tamén o emprego da mocidade mellorou pois aparece un contrato laboral para este sector onde o Estado facíase cargo do 50% da seguridade social.
Non trato de comentar todo o que no mesmo estipulábase, supoño que en internet figurará o contido do pacto ao completo, só dicir que como acontece co posterior documento, a Constitución, ao no ter o control da súa posta en marcha, moitos aspectos, os que beneficiaban ás clases traballadoras, non se cumpriron
En segundo lugar atópase a redacción e aprobación da Constitución. Que moitos sectores da esquerda considerábamos o punto de partida para poñer fin á lexislación franquista, co paso do tempo nos dimos conta que para a maioría das forzas do panorama político, era o punto de chegada.
Para min partíase dun problema importante, que sendo republicano necesitaba que antes de redactala tivéramos resolto por referendo, o tema de monarquía ou república, como en Italia ao finalizar a II Guerra Mundial ou en Grecia unha vez finalizou a chamada “ditadura dos coroneis”. En ámbolos dous casos o pobo escolleu a República por estar comprometida no primeiro caso a monarquía co fascismo e no segundo coa sanguenta ditadura grega. Tampouco era aceptable o tratamento que tiña a monarquía, tanto o rei, que “é inviolable e non esta suxeita a responsabilidade”, así como que lle corresponda o mando das Forzas Armadas.
E xa que falamos de Forzas Armadas, tampouco estou de acordo con que sexan os garantes da “unidade da patria”. Se o pobo é soberano é o que debe decidir sobre este tema.
Tampouco estaba de acordo con que a Galicia, Catalunya e Euskadi non se lles recoñecera o dereito á autodeterminación, aínda que estas nacións sen estado eran consideradas nacionalidades históricas e o resto rexións, e polo tanto o camiño para converterse en Comunidades Autónomas era distinto.
A realidade é que o control do Estado como o estamos a ver na actualidade, o exerce o franquismo sociolóxico, na xudicatura, nunha parte importante dos partidos, nas forzas represivas, no poder económico e no Exército. Non se produciu en todos estes anos un proceso de democratización a fondo de estruturas fundamentais do Estado.
Nestas circunstancias somos capaces de establecer cando finalizou a transición da ditadura á democracia?. Estamos diante da necesidade de avanzar cara a un proceso de democratización e mentres non este concluído, non podemos falar de que a transición teña finalizado?.
Galicia no mes de maio 2026.
