O IMPERIALISMO ESPAÑOL EN ÁFRICA (III). CEUTA E MELILLA.

Terry Hada

Todos os partidos do Parlamento español, desde a dereita e a ultradereita, a “esquerda” do Gobierno PSOE-Sumar ou Podemos, e as formacións nacionalistas, defenden de xeito intransixente a “españolidade” de Ceuta e Melilla. Isto demostra que entre todos eles hai un acordo fundamental: a defensa dos intereses do Imperialismo capitalista español.

Ceuta - colonia portuguesa desde 1415, e máis tarde colonia incorporada á Coroa española en 1580 – e Melilla – colonia conquistada polo Imperio español en 1497 - experimentaron un cambio cualitativo de carácter a partir da segunda metade do século XIX. Ata aquel momento, ambas as eran prazas fortes militares e presidios, cunha localización privilexiada para controlar o tránsito polo Estreito de Xibraltar, e cunha poboación civil moi reducida (entre o 15% e o 25% en Ceuta, e entre o 5% e o 10% en Melilla). A Guerra de África (1859-1860), entre o Imperio español e o Sultanato alauí de Marrocos, desequilibrada pola gran superioridade militar do primeiro, foi determinante para esta transición. En agosto de 1859, membros das cabilas (tribos) do norte de África, atacaron un destacamento español que custodiaba as reparacións en diversos fortíns de Ceuta. Entón, Leopoldo O'Donnell - presidente do Gobierno naquel momento - esixiu ao sultán de Marrocos un castigo exemplar para os agresores; con todo, isto non sucedeu. Entón, o Goberno español decidiu invadir o Sultanato de Marrocos, dando a seguinte explicación oficial: “A ultraxe inferida ao pavillón español polas hordas salvaxes que poboan as provincias de Anghera, limítrofe á praza de Ceuta, obxecto das súas inmotivadas e recentes agresións, é de natureza tal, que ningún goberno que teña conciencia da súa honra pode toleralo”. Todos os grupos políticos - incluso a maioría dos membros do Partido Democrático - apoiaron sen fisuras a intervención. En Cataluña e o País Vasco organizáronse centros de recrutamento de voluntarios para acudir á fronte, onde se inscribiron moitos carlistas, sobre todo procedentes de Navarra, nun proceso de efervescencia patriótica como non se dera desde a Guerra da Independencia de 1808-1814. A onda de patriotismo que se estendeu por todo o país tamén foi fomentada pola Igrexa Católica, que alentou aos soldados “a non volver sen deixar destruído o islamismo, arrasadas as mesquitas e cravada a cruz en todos os alcázares”. Tras 4 meses de guerra, asinouse o tratado de Wad-Ras, no que se declaraba ao Sultanato de Marrocos perdedor, e único culpable do conflito. Devandito tratado duplicou o territorio español en Ceuta, multiplicou por vinte o territorio español en Melilla, e impuxo unha indemnización de 400 millóns de reais ao Sultanato de Marrocos, quen ademais recoñeceu a soberanía española das illas Chafarinas, entregou ao Imperio español o territorio de Santa Cruz da Mar Pequena (futuro enclave colonial de Sidi Ifni) para establecer unha pesqueira, e cedeulle a administración temporal de Tetuán como garantía do pago das súas débedas de guerra. A vitoria desatou unha exaltación do orgullo patriótico. Os leóns de bronce situados ás portas do Congreso dos Deputados en Madrid fundíronse utilizando os canóns capturados ás tropas marroquís durante a contenda.

O aumento da poboación civil en Ceuta e Melilla, comezou precisamente na segunda metade do século XIX e disparouse durante o século XX. O tratado de Wad-Ras foi o punto de inflexión que fixo viable a vida civil xeneralizada. Ao afastar as fronteiras e pacificar a contorna fronte aos ataques das cabilas, xerouse un “territorio de seguridade” que permitiu romper o concepto de fortaleza blindada e planificar os primeiros ensanches urbanos fóra das murallas históricas.

Devandito tratado, e acordos comerciais complementarios en 1861, legalizaron o comercio fronteirizo, e converteron a Ceuta e Melilla nas principais “portas de entrada” de produtos europeos cara ao norte de África. O Estado español outorgou o status de porto franco a ambas as prazas en 1863, quedando así exentas de certos impostos e aranceis comerciais, o que as converteu nun “imán” para comerciantes peninsulares e estranxeiros. Neste sentido, o Estado español realizou fortes investimentos públicos na ampliación e modernización dos portos de Ceuta e Melilla a finais do século XIX e principios do XX. A construción de peiraos, almacéns e cargaderos xerou miles de postos de traballo estables na construción e a estiba, atraendo a obreiros e man de obra civil de toda Andalucía.

O Decreto de Liberdade de Residencia (1868) supuxo o nacemento da sociedade civil moderna, abolindo a prohibición de que a poboación civil ou estranxeira residise libremente nas prazas. Entre 1906 e 1911 concluíu o proceso de desmantelamento dos históricos penais españois no norte de África, o que contribuíu a eliminar o estigma carcerario de Ceuta e Melilla, favorecendo o asentamento civil. O boom da explotación das minas de ferro do Rif por parte de empresas españolas, a principios do século XX, que utilizaron o porto de Melilla como vía exclusiva de saída cara a Europa, trouxo consigo a industrialización acelerada da zona e a consecuente chegada de miles de obreiros/as, fundamentalmente andaluces e murcianos. O establecemento do Protectorado Español de Marrocos (1912-1956) foi outro fito fundamental para a configuración socioeconómica de Ceuta e Melilla. Ambas as prazas, a pesar de quedar fóra do protectorado por ser consideradas territorio soberano nacional, funcionaron como as súas capitais loxísticas, portuarias e administrativas, e viviron unha explosión demográfica sen precedentes debido á chegada masiva de obreiros, comerciantes e funcionarios do Estado español. O período de protectorado tamén profesionalizou o carácter militar de Ceuta e Melilla, ligado ao colonialismo e á reacción no terreo ideolóxico. Aquí naceron unidades de elite como a Lexión Española (fundada en Ceuta en 1920) e os Regulares (tropas indíxenas formadas en Melilla, en 1911). Non é casualidade que a Guerra Civil española estalase en 1936 precisamente por mor da alzamento destas tropas, nas que estaban destinados os chamados oficiais "africanistas", como Francisco Franco, Sanjurjo ou Millán-Astray.

O carácter actual de Ceuta e Melilla é froito da conquista e a opresión do Imperialismo español sobre os pobos do norte de África, como o rifeño e o marroquí. Ambas as prazas representan, xunto ao Sahara Occidental, Guinea Ecuatorial, o Protectorado español de Marrocos e Sidi Ifni – sen esquecer a sanguenta colonización española das Illas Canarias no século XV - a última experiencia colonialista española, a africana, e son ademais o berce ideolóxico do sector máis reaccionario e liberticida do Estado español; aquel que en 1936 deu un golpe militar para impoñer unha ditadura de case catro décadas, e que hoxe actúa politicamente baixo o disfrace de PP e VOX. Por iso esiximos a saída inmediata e incondicional do Imperialismo español de Ceuta e Melilla e o fin da súa utilización como fronteira sur da Unión Europea. Pero isto non significa que automaticamente defendamos a súa incorporación ao Reino de Marrocos, porque nese suposto, os/as traballadores/as ceutís e melillenses, alén de – previsiblemente - sufrir unha diminución nos seus dereitos e liberdades, seguirían – e isto é o fundamental – baixo o xugo doutro estado capitalista, o marroquí, que é tamén opresor de pobos, como o rifeño ou o saharauí – neste caso mediante a ocupación do Sahara Occidental (en alianza co propio Imperialismo español) – e que comezou a ser tamén o mellor socio do Imperialismo estadounidense no norte de África, en especial desde a adhesión de Marrocos aos Acordos de Abraham en 2020, recoñecendo así a existencia do Estado xenocida de Israel. Consideramos por este motivo que os/as traballadores/as ceutís e melillenses, alén de estar chamados a ser a vangarda na loita da clase traballadora e os pobos do Estado español por expulsar ao Imperialismo español de Ceuta e Melilla, deben formar parte da construción da revolución socialista en Marrocos, para derrocar ao réxime capitalista e opresor de Mohamed VI, no marco dun proceso revolucionario no norte de África que garanta os dereitos e a autodeterminación dos pobos (saharauí, rifeño, marroquí, alxerino, …), rumbo a unha Federación Socialista do Magreb.

Galicia no mes de novembro 2026

IMPERIALISMO ESPAÑOL EN ÁFRICA. GUINEA ECUATORIAL (II)

Terry Hada

A orixe formal da colonización española sobre o territorio da actual Guinea Ecuatorial, comeza en 1778 cos tratados de San Ildefonso e O Pardo – de intercambio colonial -, nos que o Imperio portugués cedeu as illas de Fernando Poo e Annobón ao Imperio español, quen quería unha base propia no Golfo de Guinea para comerciar con escravos - destinados ás súas plantacións en América - sen depender de barcos estranxeiros. Tras a abolición do comercio transatlántico de escravos, encabezada polo Imperio británico e Estados Unidos a principios do século XIX, o interese do Imperio español polo territorio cambiou radicalmente cara á explotación económica, sendo 1858 o ano no que comeza a colonización efectiva, coa anexión da zona continental do territorio (Río Muni) e o nomeamento do primeiro gobernador español. O chan volcánico da illa de Fernando Poo - ideal para monocultivos de alto rendemento -, e o réxime de traballo forzado que impuxo o Imperio español, convertérona nunha potencia mundial na exportación de cacao e café - alén de madeira tropical da zona continental -.

O IMPERIALISMO ESPAÑOL EN ÁFRICA (I)

Terry Hada

PRESENTACIÓN

Os seguintes artigos teñen o obxectivo de contribuír ao debate e a preparación política da vangarda da clase traballadora e os pobos do Estado español, para construír o programa da loita pola revolución socialista contra o noso propio imperialismo, o Imperialismo español hoxe representado polo Réxime capitalista e neofranquista do 78, como parte dun proceso revolucionario europeo e internacional.

Nun momento no que a disputa interimperialista pola hexemonía - entre o bloque liderado polos decadentes Estados Unidos e o bloque encabezado pola puxante China – é o “telón de fondo” tras as principais expresións da barbarie que nos impón o sistema capitalista (xenocidios, guerras, migración forzada de decenas de millóns de traballadores/as, destrución medioambiental,…), consideramos fundamental analizar o papel concreto que, neste escenario, xoga o Imperialismo español.

A ONDA POLÍTICA REACCIONARIA

Carlos Dafonte.

Na terminoloxía marxista, cando falamos de temporalidade, se distinguen épocas, etapas, situacións e conxunturas. 

Coido que hoxe o máis acertado é caracterizar o momento actual como a etapa da crise capitalista que nos conduce a unha situación especifica que vivimos en cada país e a nivel planetario, que reciben despois dun análise  dende a perspectiva de clase, varias determinacións: Situación contrarrevolucionaria, reaccionaria, estable, prerrevolucionaria e revolucionaria. 

Debemos ter claro que ningunha das tres últimas concorda co que estamos a vivir, tampouco a primeira, pois de ser así estaríamos nunha etapa de importantes cambios estruturais levados adiante pola clase traballadora, como por exemplo a posibilidade de tomar o poder, ou os medios de produción xa nas mans da sociedade, e a burguesía e os seus aliados impoñendo o fascismo como método para poñer fin a esa situación.

Aínda que o fascismo comece en moitos lugares a “asomar a súa cacholiña”, aínda non temos chegado, polo menos no estado español a esa situación; polo tanto creo que a nivel dunha parte do planeta e no propio territorio, se debemos caracterizar un rasgo fundamental da situación política na que vivimos, é a de vivir mergullados nunha onda reaccionaria que é necesario  comprender as circunstancias que a producen.

O CASO KITCHEN E O "ESTADO PROFUNDO"

Roberto Laxe

Mentres se tenta disolver a importancia política do caso Kitchen, presentado como se fose un caso de corrupción dos tantos que se dan no Estado Español, a realidade é que iso é falso.

O caso Kitchen enraíza na existencia dun “estado profundo” que na época de Felipe González, o dos GAL, chamábanse as “cloacas do estado” e unha Transición que respectou os poderes fundamentais do franquismo, a policía e o aparello represivo, o poder xudicial e a monarquía: era a concreción do “atado e ben atado” que dixera o ditador.

A desaparición dos GAL fixo que as actividades dos grupos para policiais reducíronse case totalmente; tras a disolución de ETA e a estabilidade social dos anos 90 e comezos do século XXI non facía necesaria a súa activación. Pero a profunda crise do 2007 / 8, que anunciaba o caos actual, salta o 15 M, a crise social e política do 2014 coas Marchas da Dignidade e a dimisión de Juan Carlos I, que deu un salto de calidade no 2017 e o proces catalán.

ALGUNHAS CONSIDERACIÓNS SOBRE O CICLO ELECTORAL AUTONÓMICO RECÉN FINALIZADO

Carlos Dafonte.

As eleccións en Andalucía pecharon este ciclo electoral autonómico celebrado en catro Comunidades Autónomas, Estremadura, Castela-León, Aragón e Andalucía. No conxunto o Pp perdeu 4 deputados, o Psoe 15, os mesmos que gañou Vox e a esquerda, se consideramos á Chunta de Aragón como esquerda, gañou 11, acadando 27 deputados en total, un número ridículo que debe servir para abrir un fondo debate nestes sectores.

Se o que tentaba o PP era deixar a Vox ao marxe dos gobernos e conseguir maiorías absolutas que lle permitiran gobernar en solitario, hai que recoñecer que o partido que dirixe Feijoo ten fracasado e sobre todo este fracaso faise máis evidente cando a maioría absoluta que tiña en Andalucía perdeuna. 

Polo tanto o grande triunfador destas catro xornadas é o partido neofranquista Vox  que a pesares das divisións, das purgas internas e non ter un programa, resiste e vai seguir influenciando, non so as políticas nesas catro comunidades, senón seguir exercendo un control ideolóxico sobre o Pp a nivel de todo o estado, pois estes resultados indican que en caso de derrotar ao Psoe, cando sexan as próximas eleccións xenerais e non acadar unha maioría para gobernar como a que hai na actualidade, con toda seguridade haberá un goberno Pp-Vox; hai que recoñecer que esta situación é resultado da torpe política do Pp que foi asumindo ao longo destes últimos anos non só aspectos salientables das propostas, poucas, dos neofranquistas, senón permitíndolles entrar nos gobernos de Comunidades e dándolles postos de relevancia.

A TRANSICIÓN DA DITADURA FRANQUISTA Á DEMOCRACIA ACTUAL, DENDE O PUNTO DE VISTA DUN MILITANTE DA ÉPOCA (e II)

Carlos Dafonte

A creación de organismos de oposición unitarios.

O PSOE que non quixo participar en ningún organismo unitario no ano 1974, divide ás forzas democráticas e no mes de xuño de 1975 constitúe con Izquierda Democrática, Organización Revolucionaria de Trabajadores, Movimiento Comunista, Partido Carlista, Partido Nacionalista Vasco, Acción Nacionalista Vasca, Reagrupament Socialista i Democratic de Catalunya, Convergencia Democrática de Catalunya, Esquerra Republicana de Catalunya, Unión Democrática do País Valenciá, Federación Popular Democrática, Unión Socialdemócrata Española, Partido Galego Socialdemócrata, UGT, CNT e ELA-STV a Plataforma de Convergencia Democrática, que en marzo de 1976 fusiónase coa Junta Democrática creándose Coordinación Democrática, onde impoñen que todos os acordos tiñan que tomarse por unanimidade e rexeitan que nas futuras negociacións co Goberno, se celebren nun marco de mobilizacións. En novembro do mesmo ano constitúese a chamada “Comisión dos nove” encargada de negociar nun clima de paz social, que favoreceu os intereses da dereita e do goberno e tamén hai que ter en conta que trunfaron as teses do PSOE e os seus aliados da dereita, que foron evolucionando, da “ruptura” á “ruptura pactada” para terminar en “reforma negociada”. Era beneficioso para alguén ficar ao marxe de todo o proceso?