IMPERIALISMO ESPAÑOL EN ÁFRICA. GUINEA ECUATORIAL (II)

Terry Hada

A orixe formal da colonización española sobre o territorio da actual Guinea Ecuatorial, comeza en 1778 cos tratados de San Ildefonso e O Pardo – de intercambio colonial -, nos que o Imperio portugués cedeu as illas de Fernando Poo e Annobón ao Imperio español, quen quería unha base propia no Golfo de Guinea para comerciar con escravos - destinados ás súas plantacións en América - sen depender de barcos estranxeiros. Tras a abolición do comercio transatlántico de escravos, encabezada polo Imperio británico e Estados Unidos a principios do século XIX, o interese do Imperio español polo territorio cambiou radicalmente cara á explotación económica, sendo 1858 o ano no que comeza a colonización efectiva, coa anexión da zona continental do territorio (Río Muni) e o nomeamento do primeiro gobernador español. O chan volcánico da illa de Fernando Poo - ideal para monocultivos de alto rendemento -, e o réxime de traballo forzado que impuxo o Imperio español, convertérona nunha potencia mundial na exportación de cacao e café - alén de madeira tropical da zona continental -.

Desde 1955 - ano da entrada do Estado español na ONU - e máis aínda, a partir da aprobación por este organismo - en 1960 - da Resolución 1514, que esixía o fin do colonialismo no mundo, disparouse a presión diplomática sobre o Imperialismo español para que este levase a cabo a descolonización do territorio. En 1959, o Estado español tratou sen éxito de “provincializar” Fernando Poo e Río Muni, alegando que o territorio baixo colonización española en Guinea, pasara de ser unha colonia para constituír 2 novas provincias. Esta medida por suposto non foi suficiente, nin para a ONU, nin para os movementos independentistas en auxe. É fundamental sinalar que – debido ao carácter da colonización española - toda a infraestrutura médica, educativa e de telecomunicacións do territorio, dependía exclusivamente de persoal español. Tampouco había xuristas, economistas nin administradores públicos formados, porque o Imperialismo español prescindira da formación técnica dos/as traballadores/as nativos/as. Este sistema colonial tamén promoveu unha elite nativa, moi influída ideoloxicamente polas ditaduras de Primo de Rivera (1923-1930) e Francisco Franco (1939-1975).

O proceso que - tras unhas eleccións tuteladas pola metrópole española - culminou coa independencia formal de Guinea Ecuatorial en 1968, provocou unha profunda fractura interna dentro do propio Réxime franquista, entre os carreristas (liderados polo vicepresidente Luis Carrero Blanco) e os castiellistas (liderados polo ministro de Asuntos  Exteriores,  Fernando  María  Castiella). Os carreristas, que apoiaban o candidato Bonifacio Ondó Edu, estaban dispostos a retirarse de Río Muni - a zona pobre en recursos e habitada pola etnia fang-, pero querían manter custe o que custe o control sobre Fernando Poo - a illa do cacao e o café, habitada pola etnia bubi – o maior tempo posible. Inspirados nesta política, moitos colonos españois alentaron o separatismo da etnia bubi, profundando o conflito étnico que aínda hoxe segue aberto no país. Doutra banda, os castiellistas, cuxo candidato foi Atanasio Ndongo, expuñan unha retirada rápida do conxunto do territorio, para evitar novas sancións da ONU, e porque consideraban, ademais, que esa medida situaríalles nunha mellor posición internacional para encarar a disputa pola descolonización de Xibraltar.

Esta división política do Réxime franquista, propiciou que na Conferencia Constitucional de Guinea Ecuatorial (1967-1968), celebrada en Madrid, fose Francisco Macías Nguema, do IPGE (Idea Popular de Guinea Ecuatorial), quen cun discurso radicalmente antiespañol, de unidade nacional entre etnias e de carácter populista, capitalizou o descontento con ambas as propostas políticas. Macías contou co inestimable apoio do xurista e avogado Antonio García-Trevijano, quen deu unha cobertura “democratizante” ao seu proxecto, a cambio do futuro apoio deste aos seus negocios privados. Finalmente, Macías foi o vencedor das eleccións en segunda volta, fronte ao carrerista Bonifacio Ondó Edu, e co apoio do castiellista Atanasio Ndongo – quen foi nomeado Ministro de Exteriores -, e proclamouse a independencia formal de Guinea Ecuatorial o 12 de outubro de 1968 (data simbólica; día do inicio da colonización española de América en 1492). Tras a independencia, produciuse unha fuga masiva de capitais españois, que deixou ao país ao bordo da bancarrota e Macías comezou a perseguir á disidencia política. O sector carrerista do Réxime franquista retirou o seu apoio a Bonifacio Ondó Edu, quen decidiu saír do país. Á súa volta, baixo promesas de seguridade, foi encarcerado, torturado e asasinado. En febreiro de 1969 tivo lugar a “Crise das bandeiras”, cando Macías esixiu que se reducise drasticamente o número de bandeiras españolas que ondeaban no país, o que derivou nun conflito diplomático co Goberno español. En marzo de 1969 tivo lugar un frustrado golpe de estado contra Macías, liderado por Atanasio Ndongo, co coñecemento e o respaldo do sector castiellista do Réxime franquista - agrupado ao redor do Ministerio de Exteriores -. O líder ecuatoguineano responsabilizou ao Réxime franquista polo golpe de estado e esixiu a saída inmediata dos colonos españois. A derrota do golpe foi o pretexto para que Macías suspendese a Constitución, recruase a persecución política contra os opositores ao réxime, e prohibise os partidos políticos.

Os castiellistas retiraron o seu apoio a Atanasio Ndongo, quen tamén foi asasinado. O Estado español ordenou a evacuación inmediata de todos/as os seus funcionarios/as, médicos/as, profesores/as, e das forzas de seguridade civís e militares. Guinea Ecuatorial quedou, da noite para a mañá, sen persoal técnico fundamental, o que provocou a parálise do país. En 1971, a decisión do Réxime franquista de clasificar de segredo oficial todo o que ocorría en Guinea Ecuatorial, foi a maior mostra de abandono. Mentres Macías asasinaba ou forzaba ao exilio a un terzo da poboación, os medios de comunicación do Estado español tiñan prohibido mencionar o que alí estaba a ocorrer. A censura oficial durou case 6 anos, e levantouse no marco das concesións democráticas que o decadente Réxime franquista viuse obrigado a levar a cabo durante a Transición. En 1979, Macías foi derrocado por un golpe de estado encabezado polo seu sobriño, Teodoro Obiang Nguema, formado na academia militar de Zaragoza, quen desde o primeiro momento instaurou unha ditadura militar que perpetuou as características fundamentais do réxime deposto.

O Goberno de Adolfo Suárez (UCD) estableceu rapidamente relacións diplomáticas e comerciais co novo Réxime ecuatoguineano, que non foron condicionadas á esixencia dunha apertura democrática real; polo que o Réxime do 78 converteuse así en cómplice – con todos os seus gobernos “democráticos” ata hoxe – da ditadura en activo - liderada por unha mesma persoa - máis longa do mundo (47 anos).

O descubrimento de grandes bolsas de petróleo en Guinea Ecuatorial, nos anos 90, consolidou a postura dos sucesivos gobernos do Réxime do 78. Priorizáronse os contratos de Repsol e outras empresas, omitindo as esixencias de liberdades democráticas e civís. Actualmente, máis do 90% do PIB de Guinea Ecuatorial depende da exportación do petróleo, pero esta riqueza en recursos só beneficia ao Réxime de Obiang, que controla máis do 90% da riqueza nacional, mentres que preto do 70% da poboación vive con menos dun dólar ao día. O Estado español é, a día de hoxe, o segundo importador do mundo de produtos ecuatoguineanos – fundamentalmente petróleo (e os seus derivados) e madeira -, só por detrás do Imperialismo chinés, e é tamén o segundo exportador de produtos procesados e de consumo ao país centroafricano (de novo por detrás do xigante asiático). É fundamental levantar a denuncia sobre a responsabilidade histórica que ten o Imperialismo capitalista español na situación actual de Guinea Ecuatorial, da que ademais, é un dos seus principais beneficiarios. Hoxe é o Goberno “progresista” de PSOE e Sumar quen, - coñecendo a relativamente recente colonización do Imperialismo español sobre Guinea Ecuatorial, o abandono “á súa sorte” do país en 1969 por parte do Réxime franquista, e a actual situación de miseria e inexistencia de liberdades democráticas e civís – prefire posicionarse ao lado de Repsol e as grandes empresas españolas – contra os/as traballadores/as e o pobo ecuatoguineano – e continuar comerciando co Réxime de Obiang.

O Golfo de Guinea comprende países que forman parte á súa vez de 2 grandes zonas xeopolíticas: o Sahel e África Central (na que se enmarca Guinea Ecuatorial). A etnia fang, maioritaria en Guinea Ecuatorial, representa tamén un terzo da poboación de Gabón e ao redor dun quinto da poboación de Camerún (tamén as etnias ecuatoguineanas minoritarias teñen lazos directos de parentesco cos pobos costeiros de ambos os países). Ademais, unha gran parte dos/as traballadores/as en Guinea Ecuatorial son migrantes cameruneses e nixerianos. Por tanto, para botar abaixo ao Réxime capitalista e liberticida de Obiang, e expulsar aos distintos imperialismos (chinés, español…) de Guinea Ecuatorial, é necesario avanzar na construción da revolución socialista no país, como parte dun proceso revolucionario que atravese o Golfo de Guinea e que supere as fronteiras artificiais trazadas polos imperialismos europeos a partir da Conferencia de Berlín de 1884-1885.

O IMPERIALISMO ESPAÑOL EN ÁFRICA (I)

Terry Hada

PRESENTACIÓN

Os seguintes artigos teñen o obxectivo de contribuír ao debate e a preparación política da vangarda da clase traballadora e os pobos do Estado español, para construír o programa da loita pola revolución socialista contra o noso propio imperialismo, o Imperialismo español hoxe representado polo Réxime capitalista e neofranquista do 78, como parte dun proceso revolucionario europeo e internacional.

Nun momento no que a disputa interimperialista pola hexemonía - entre o bloque liderado polos decadentes Estados Unidos e o bloque encabezado pola puxante China – é o “telón de fondo” tras as principais expresións da barbarie que nos impón o sistema capitalista (xenocidios, guerras, migración forzada de decenas de millóns de traballadores/as, destrución medioambiental,…), consideramos fundamental analizar o papel concreto que, neste escenario, xoga o Imperialismo español.

A ONDA POLÍTICA REACCIONARIA

Carlos Dafonte.

Na terminoloxía marxista, cando falamos de temporalidade, se distinguen épocas, etapas, situacións e conxunturas. 

Coido que hoxe o máis acertado é caracterizar o momento actual como a etapa da crise capitalista que nos conduce a unha situación especifica que vivimos en cada país e a nivel planetario, que reciben despois dun análise  dende a perspectiva de clase, varias determinacións: Situación contrarrevolucionaria, reaccionaria, estable, prerrevolucionaria e revolucionaria. 

Debemos ter claro que ningunha das tres últimas concorda co que estamos a vivir, tampouco a primeira, pois de ser así estaríamos nunha etapa de importantes cambios estruturais levados adiante pola clase traballadora, como por exemplo a posibilidade de tomar o poder, ou os medios de produción xa nas mans da sociedade, e a burguesía e os seus aliados impoñendo o fascismo como método para poñer fin a esa situación.

Aínda que o fascismo comece en moitos lugares a “asomar a súa cacholiña”, aínda non temos chegado, polo menos no estado español a esa situación; polo tanto creo que a nivel dunha parte do planeta e no propio territorio, se debemos caracterizar un rasgo fundamental da situación política na que vivimos, é a de vivir mergullados nunha onda reaccionaria que é necesario  comprender as circunstancias que a producen.

O CASO KITCHEN E O "ESTADO PROFUNDO"

Roberto Laxe

Mentres se tenta disolver a importancia política do caso Kitchen, presentado como se fose un caso de corrupción dos tantos que se dan no Estado Español, a realidade é que iso é falso.

O caso Kitchen enraíza na existencia dun “estado profundo” que na época de Felipe González, o dos GAL, chamábanse as “cloacas do estado” e unha Transición que respectou os poderes fundamentais do franquismo, a policía e o aparello represivo, o poder xudicial e a monarquía: era a concreción do “atado e ben atado” que dixera o ditador.

A desaparición dos GAL fixo que as actividades dos grupos para policiais reducíronse case totalmente; tras a disolución de ETA e a estabilidade social dos anos 90 e comezos do século XXI non facía necesaria a súa activación. Pero a profunda crise do 2007 / 8, que anunciaba o caos actual, salta o 15 M, a crise social e política do 2014 coas Marchas da Dignidade e a dimisión de Juan Carlos I, que deu un salto de calidade no 2017 e o proces catalán.

ALGUNHAS CONSIDERACIÓNS SOBRE O CICLO ELECTORAL AUTONÓMICO RECÉN FINALIZADO

Carlos Dafonte.

As eleccións en Andalucía pecharon este ciclo electoral autonómico celebrado en catro Comunidades Autónomas, Estremadura, Castela-León, Aragón e Andalucía. No conxunto o Pp perdeu 4 deputados, o Psoe 15, os mesmos que gañou Vox e a esquerda, se consideramos á Chunta de Aragón como esquerda, gañou 11, acadando 27 deputados en total, un número ridículo que debe servir para abrir un fondo debate nestes sectores.

Se o que tentaba o PP era deixar a Vox ao marxe dos gobernos e conseguir maiorías absolutas que lle permitiran gobernar en solitario, hai que recoñecer que o partido que dirixe Feijoo ten fracasado e sobre todo este fracaso faise máis evidente cando a maioría absoluta que tiña en Andalucía perdeuna. 

Polo tanto o grande triunfador destas catro xornadas é o partido neofranquista Vox  que a pesares das divisións, das purgas internas e non ter un programa, resiste e vai seguir influenciando, non so as políticas nesas catro comunidades, senón seguir exercendo un control ideolóxico sobre o Pp a nivel de todo o estado, pois estes resultados indican que en caso de derrotar ao Psoe, cando sexan as próximas eleccións xenerais e non acadar unha maioría para gobernar como a que hai na actualidade, con toda seguridade haberá un goberno Pp-Vox; hai que recoñecer que esta situación é resultado da torpe política do Pp que foi asumindo ao longo destes últimos anos non só aspectos salientables das propostas, poucas, dos neofranquistas, senón permitíndolles entrar nos gobernos de Comunidades e dándolles postos de relevancia.

A TRANSICIÓN DA DITADURA FRANQUISTA Á DEMOCRACIA ACTUAL, DENDE O PUNTO DE VISTA DUN MILITANTE DA ÉPOCA (e II)

Carlos Dafonte

A creación de organismos de oposición unitarios.

O PSOE que non quixo participar en ningún organismo unitario no ano 1974, divide ás forzas democráticas e no mes de xuño de 1975 constitúe con Izquierda Democrática, Organización Revolucionaria de Trabajadores, Movimiento Comunista, Partido Carlista, Partido Nacionalista Vasco, Acción Nacionalista Vasca, Reagrupament Socialista i Democratic de Catalunya, Convergencia Democrática de Catalunya, Esquerra Republicana de Catalunya, Unión Democrática do País Valenciá, Federación Popular Democrática, Unión Socialdemócrata Española, Partido Galego Socialdemócrata, UGT, CNT e ELA-STV a Plataforma de Convergencia Democrática, que en marzo de 1976 fusiónase coa Junta Democrática creándose Coordinación Democrática, onde impoñen que todos os acordos tiñan que tomarse por unanimidade e rexeitan que nas futuras negociacións co Goberno, se celebren nun marco de mobilizacións. En novembro do mesmo ano constitúese a chamada “Comisión dos nove” encargada de negociar nun clima de paz social, que favoreceu os intereses da dereita e do goberno e tamén hai que ter en conta que trunfaron as teses do PSOE e os seus aliados da dereita, que foron evolucionando, da “ruptura” á “ruptura pactada” para terminar en “reforma negociada”. Era beneficioso para alguén ficar ao marxe de todo o proceso?

A TRANSICIÓN DA DITADURA FRANQUISTA Á DEMOCRACIA ACTUAL, DENDE O PUNTO DE VISTA DUN MILITÁNTE DA ÉPOCA. (I)

Carlos Dafonte.

A finais do ano pasado cumpríronse 50 anos da morte do ditador e como para moitas persoas esa data é do inicio da transición cara a democracia, o proceso volveu ser obxecto de debates e ata realizouse unha miniserie en TV sobre o mesmo.

Por outra banda,  moitos dos problemas que temos hoxe, buscamos a súa orixe  nunha transición da ditadura franquista á democracia na que non fomos capaces de impor a “ruptura democrática” e polo tanto ficaron importantes elementos do franquismo, como foi manter a monarquía, non limpar a fondo as forzas represivas e as máis altas instancias da xudicatura, entre outras.