A convicción profunda da actualidade da revolución, fai necesaria a organización política da clase obreira.

G. Lukács
 

viernes, 21 de abril de 2017

RENDA BÁSICA, SEMENTEIRO DE SUBVERSIÓN?




Roberto Laxe
É un feito indiscutible que o desenvolvemento do capitalismo xerou un nivel tecnolóxico e capacidade produtiva que pon en perigo, non só à natureza, senón à base de sustentación do ser humano, o posto de traballo; afectando a todo tipo de nivel de cualificación profesional. As dúas forzas produtivas fundamentais que Marx sinalaba,a terra e o ser humano, están en perigo pola supervivencia das relacións sociais de produción capitalistas.
Ante esta ameaza máis que real, coas consecuencias de aumento das desigualdades sociais, distúrbios e crises sociais, púxose na axenda política o debate sobre a necesidade de estabelecer unha Renda Básica, presentada, por certo, polos seus sectores máis progresivos, comosementeiro de subversióne que xera ilusións en sectores sociais de que é posible unha saídapacificaá crise do sistema.

Dúas visións da Renda Básica
Neste cadro xurdiron voces expondo que a sociedade xera riqueza suficiente como para que exista unharenda básica, igualitaria e incondicional para todos os cidadáns /as, independentemente dos seus ingresos ou de se teñen traballo ou non. Neste camiño, países como Finlandia cun goberno de centro dereita, xa comezaron a experimentar cunha renda básica, universal, de 560 euros, para pasar nun segundo momento, aos 800; independentemente da situación laboral do cidadán / a.
Pola súa banda, grandes empresas do Silicon Valley e sectores do capital, están a estudar introducir propostas semellantes e introducen unha variante, que modifica o carácterincondicionalda proposta, transformándoa nun Ingreso Mínimo, condicionado ao cumprimento duns requisitos, a que se cumpran unhas condicións de pobreza, traballo,... , como fan agora as Rendas de Inserción.
Esta concepción non deixa de ser a caridade cristiá elevada á categoría de política de estado. Os pobres, os ameazados deexclusión socialcomo se di agora, non terían que mendigar unha esmola na porta dunha igrexa, fariam na porta dunha institución do estado (ou dunha ONG subvencionada para tal fin) para recibir esa esmola. O drama social é que aexclusión social, a pobreza, este camiño de deixar de converter-se nun feito marxinal e ser a forma de vida de máis da metade da clase obreira. Hoxe,ter traballo xa non é garantía de non ser pobre.
Os sectores máis progresistas que defenden a Renda Básica Incondicional preséntana como unha alternativa,dentro dun programa económico máis amplo, como unhasemente dun poder político subversivo(O Debate sobre a Renda Básica, aspectos políticos, filosóficos e económicos, D Raventós e J Wark). Con este ingreso, din, garantirían a democracia; liberarían da obrigación de ter que aceitartraballos lixo, dá capacidade de negociación ás persoas, non só económica senón tamén politicamente. Combateria as desigualdades sociais e económicas, e como debe ser parte dunha política económica máis ampla, non só é unhas medidas contra a pobreza, senón que estimularia o crescimento e a liberdade efetiva de todos os membros da sociedade.
Parte dun programa máis amplo
A Renda Básica Incondicional preséntase, non como unha medida única, illada, senón dentro dunhapolítica económica máis ampla; por iso para comprender o verdadeiro carácter da proposta é preciso ver que tres medidas centran ese programamáis amplo, e que son os obxectivosaos que a política económica do Estado debería aspirar.
1.- Renda Básica Incondicional, é dicir, todo cidadán ten dereito a unha renda, máis aló dos seus ingresos reais e da súa localización no mercado de traballo. A esta proposta, desde a dereita burguesa respóndese que sedesincentivaríaa procura ativa de traballo, apoiados no seu darwinismo social conxénito,a letra con sangue entra. Está claro que as consecuencias deste darwinismo social son o empobrecimiento e o aumento exponencial das desigualdades.
Doutro lado, é inegável, desde un punto de vista formal, que a RBI reduciría a presión á procura de traballo. Oexército industrial de reservaque o capitalismo mantén para presionar á baixa as condicións dos traballadores / as activos, atizando a competencia entre eles, reduciría a súa efectividade para a imposición se contase cuns ingresos básicos para a supervivencia. Pero, en realidade redúcese esa presión ou favorece os capitalistas a negociar a rebaixa nos salarios?.
Entramos de cheo no térreo das relacións sociais de produción. En abstracto, nunha sociedade sen clases, sen propietarios de medios de produción e distribución que buscan a optimación dos beneficios, esta proposta podería permitir avanzar á sociedade nunha distribución xusta da riqueza xerada por ela. Pero vivemos nunha sociedade onde a sociedade xera unha riqueza da que se apropian os proprietários do capital, os capitalistas. Nestas condicións, a existencia dunha RBI o que lles permite, elexitimasocialmente, é o pago de salários máis baixos... porque o traballador / a xa cobra unha RBI, e ademais non se cuestiona as reformas laborais impostas ata agora, mitiga os seus nefastos efectos, nada máis.
O produto do traballo, e os beneficios que xera, seguirían indo aos petos do capitalista; mentres a clase traballadora recibe da sociedade, é dicir, do que todos eles producen,socializaríaunha parte do salário, que sería abonado a través da RBI. Porque non se pode esquecer nunca que a riqueza non a xera o capital, senón a parte variable do capital, é dicir, o traballador / a. Só o traballo humano xera excedente de valor, e toda a riqueza social constrúese ao redor deste excedente, parasitándolo, especulando, ... Se a RBI a paga o estado, págase co diñeiro xerado por ese excedente; polo que os capitalistas estar a aforrar unha parte do salário, que pagariamos todos.
Por iso, se o estado subvenciona, socializa, unha parte dos salarios a través da RBI, o capitalista individual tenlexitimidadepara negociar á baixa,... porque xa se cobra unha RBI, e de ser unha suposta panacea para a loita obreira, transfórmase no seu contrário; nun freo á loita dos traballadores / as por un posto de traballo e un salário digno... E sobre todo, á loita contra as raíces da desigualdade social, as relacións sociais de produción capitalistas.
Leva ao extremo a contradición central do capitalismo entre o carácter social da produción e o carácter privado da apropiación dos beneficios xerados.
2.- Banca Pública. Se hai un tema que se ten mitificado ata a extenuación entre asnovasalternativas ao neoliberalismo é este; que de novo e actual ten ben pouco. No Estado Español ata fai moi pouco, o 50% do sistema financeiro era público a través das Caixas de Aforro. En China o sistema financeiro é estatal, e en Alemaña, Noruega,... segue funcionando un amplísimo sistema de banca pública na forma de Caixas de Aforro.
O caso español é paradigmático; as caixas de aforros estaban supostamente controladas polas institucións estatais (concellos) e a sociedade civil (sindicatos, confederacións empresariais, usuários / as). Aínda así non se aforrou a crise; senón que foi fonte de moitos problemas por ser parte dunha estrutura económica capitalista; e acabou como acabou.
A esixencia dunha Banca Pública ten un efecto desmobilizador ante o verdadeiro problema, o capital financeiro, a banca privada, as aseguradoras e os fondos de investimento. Se existe unha Banca Pública que financia ao pequeno aforrador ou investidor,honestamente,eticamente, non se necesita nacionalizar a banca. Non é preciso desmontar o ovo da serpe, os grandes  bancos privados, que a través de mil fíos accionariais interrelaciónanse coa industria e o comercio, formando o que Lenin chamoucapital financeiro, base da fase imperialista do capitalismo.
3.- Establecemento dunha renda máxima. Novamente tentando porlle portas ao mar da propriedade privada dos medios de produción e distribución. Con toda a rede legal que construíron, o conxunto do capital, desde o máis pequeno ata o máis grande, non declara a renda real nunca.
A través das dobres ou triplas contabilidades, subvencións á contratación, tarifas planas para os autónomos, bonus para executivos, descontos no imposto de sociedades, e o cume, as SICAV ou os paraísos fiscais, a burguesía e os seus axentes non declaran nunca cal é a súa renda. Para logralo, habería que esixir a apertura dos libros de contas reais (non confundir cos legais), e iso o capitalismo nunca o faría, salvo que a clase obreira esíxao e conquísteo.
Estapolítica alternativaten unha guinda fiscal pola que se financiaría a RBI, facendo queos ricos paguen un pouco mais(op. citada). Toda a rotundidade da política fiscal defendida pola esquerda ao longo anos,que pague quen máis tem, reducida a eseque paguen un pouco mais. É o colmo do conformismo, para unha proposta que se vende comosementeiro de subversión.
A RBI, o bálsamo de Fierabrás do capitalismo
Don Quixote, nun momento dado, dille a Sancho Panza que hai un bálsamo, o de Fierabrás, que ten unha gran capacidade de curar feridas, e mesmo desanaros mortos.Se iso hai -dixo Panza-, eu renuncio desde aquí o goberno da prometida insua. Calquera traballador / a, na disxuntiva de ter que loitar polo goberno da suainsuae recibir un bálsamo que lle curará as feridas da explotación, a RBI, contestaría como Sancho Panza;se é certo que existe, renuncio á loita.
Esta é a lóxica reacionária que introduce a esixencia da RBI, ante a posibilidade de sen tocar as bases do sistema garantirse un mínimo de subsistencia, todos seriamospanzistas. Da mesma maneira que Don Quixote coa promesa do bálsamo de Fierabrás quería desviar a Panza do seu obxectivo degobernar a súa insua, os vendedores de fume da RBI desvían a solución da crise do sistema capitalista pola alternativa socialista, a propostas que caben dentro do sistema.
O capitalismo, queiran que non os vendedores de fume, está ferido de morte; como morra depende de se a clase obreira chega puntual á súa cita coa história, ou como sucedeu en moitas ocasións déixase embaucar como Sancho Panza por Don Quixote
O capitalismo ten unha contradición que é como unha ferida gangrenada, a relación entre sobreproducción de mercadorías e o valor destas, que froito da capacidade produtiva do sistema, cae sistematicamente, reducindo os beneficios empresariais. Esta caída dos beneficios tradúcese nun aumento doexército industrial de reserva, do desemprego e a exclusión de cada vez máis amplos sectores sociais. Foron os chamadosestados errados, que pronto trasladaron-se aos barrios obreiros e populares das grandes potencias imperialistas. Os EEUU, Francia, Gran Bretaña, Italia, Estado Español... teñen grandes bolsas de pobreza, que afecta xa a amplos sectores da clase obreira, aos que o sistema non dá a menor oportunidade.
A Renda Básica aparece como ese bálsamo capaz de curar feridas, mesmo sanar os mortos, e así non ter que tocar a raíz do problema, as relacións sociais de produción de capitalismo que están na orixe desa exclusión social.
Como combater esa exclusión social
Ata agora hase visto que a RBI é un paliativo a un problema estrutural do sistema que, regularmente, provoca grandes crises coas súas consecuencias de desemprego e empobrecimiento. É un paliativo porque non atenta contra as causas do problema, a crise capitalista, senón contra as súas manifestacións, pobreza e exclusión.
Ao comezo da crise, alá polo 2007, comezou a porse na fala da xente unha palavra de orde, "a crise, que a pague o capital". O que significa isto.
Primeiro, e antes de nada, recuperando unha vella consigna o movemento obreiro, aescala móbil de horas de traballo; é dicir, traballar menos para traballar todos e todas, sen redución de salario. De feito, a precariedade e os contratos a tempo parcial que abundan tanto nos últimos tempos en todo o mundo (desde os minijobs alemáns, ata os contratoscero horasbritánicos) non son máis que a forma que o capitalismo se adapta ás esixencias da produción.
Segundo, enfrontando a concepción da subvención, sexa vía incondicional RBI sexa o condicional Ingreso Mínimo, non ligado á loita por un posto de traballo digno: a esixencia é a de seguro de desemprego ata que non se atope traballo digno, o que supón a derrogación de todas as reformas laborais que abaratan a prestación para obrigar a aceptar traballos lixo.
Terceiro, á clase obreira o capital non lle regalou nunca nada que non fose produto da súa loita; o capital vive da explotación dos traballadores / as, son a súa fonte de riqueza, con ou sen RBI. A clase obreira debe ser consciente de que só a través da súa mobilización e organización pode avanzar en conquistas que lle liberen da escravitude do traballo asalariado, cousa que a RBI non fai. A RBI converte o capitalismo nunhagaiola de ouroda explotación capitalista.
As condicións para o socialismo
Trotski, no Programa de Transición escribiu:As condicións obxectivas da revolución proletaria non só están maduras mas tamen que empezaron a descomporse. Todas as grandes invencións do último século, e aceleradamente os últimos 25 anos coa informática, a robótica ou a nanotecnoloxía sentaron esas bases obxectivas, comezando pola redución do tempo de traballo necesario para a súa produción; pero baixo as condicións de propiedade privada do capitalismo, estes inventos non aumentan a riqueza social, senón que enriquece a uns poucos, empobreciendo á inmensa maioría.
Neste sentido, podemos afirmar con Trotski, que o aumento da produtividade do traballo, non significa o desenvolvemento das forzas produtivas, posto que a maioría dos produtos do traballo humano terminan almacenados, sen entrar no mercado, converténdose en capital morto que hai que destruír regularmente.
A RBI é presentada como unha solución a esta acumulación de capital morto, ao aumentar a capacidade de compra dos traballadores / as, aos que se lles garantiria un ingreso mínimo, poderían dar saída a esa sobre produción, a partir da máxima de queo diñeiro da parte máis pobre da poboación é tres veces máis eficaz en impulsar o crecemento económico que o diñeiro dos ricos, as persoas con ingresos pequenosgastan o seu diñeiro rapidamente e os ricos atesouran.
É certo; os pobres precisan gastar o que gañan rapidamente porque con eses ingresos, só chegan a cubrir as súas necesidades vitais, mentres que os ricos esas necesidades xa as teñen cubertas sen problema, e os seus gastos son fundamentalmente suntuarios.
A sobreproducción non vén porque haxa compradores ou non, senón non habería nunca crise: nunca tantos compradores de vivendas houbo nos anos previos ao estalido dunha crise que viña incubándose anos antes, coa caída da taxa de ganancia desde os anos 80. A crise produciuse, non porque houbese saturación de mercadorías (afetou a case todos os sectores), senón porque os capitalistas nun momento dado constataron que os investimentos de capital que facían non eran devoltas coa rendibilidade que delas esperaban (taxa de ganancia).
O valor das mercadorías, froito das invencións e o aumento da produtividade, baixaba; e isto, tarde ou cedo maniféstase nas contabilidades das empresas e bancos, que non lles cadran as contas entre o que invisten e o que reciben. Ao final, o capitalista decide deixar de investir, e desviar o seu capital cara á especulación, o aforro ou a compra de ouro.
Por moito que millóns de seres humanos reciban agora unha RBI, e póñanse a comprar como tolos, non resolverían o problema do valor das mercadorías; ao revés, agudizaríano, pois obrigarían aos capitalistas a baixar os prezos para competir, arruinando a moitos. O único que se lograría a curto prazo, é un novo ciclo de produción sen control, posto que máis capitalistas entrarían na competencia, e ao final volverían os problemas.
A vía neoreformista que ofrecen os defensores do RBI, non ésemente de subversióncomo prometen, senón que se mantén dentro das estreitas marxes dun sistema cada vez máis en crise, que aperta as clavijas como ninguén; a súa aceptación pola clase obreira significaría que esta fixera como Sancho Panza, a cambio do bálsamo renunciaría á loita poro goberno da insua
A tarefa é xusto a contraria; na decadencia absoluta do capitalismo, cando todas as medidas que adopta afunden máis á humanidade na pobreza económica, social e moral, hai que pór sobre a mesa a única saída posible, a transformación socialista da sociedade, a partir da expropiación dos capitalistas. Esta é a única garantía dunha repartición equitativa e xusto da riqueza xerada pola maioría traballadora, que non se limite aque os ricos paguen un pouco mais.
En Galiza no mês de abril de 2017

domingo, 16 de abril de 2017

UNHA ANÁLISE DA SITUACIÓN POLÍTICA INTERNACIONAL NA PRIMAVERA DE 2017



Carlos Dafonte.

Algúns dos seus elementos.

Os “novos EEUU” da era Trump
O elemento político máis novidoso e o afondamento das contradicións, que cada vez máis se poñen de manifesto entre as potencias imperialistas centrais e a viraxe na estratexia deseñada por Obama e os demócratas introducida pola administracións republicana, respecto ás relacións con Rusia e China.
A pesares de ter dado “marcha atrás“ na súa posición inicial respecto a China, parece que a ofensiva levada a acabo por Obama, simultánea contra China e Rusia, se vai centrar máis sobre a primeira, pois os resultados da política anterior, potenciaron o acercamento ruso-chino, aspecto que se quere debilitar.
Pero de ser así, esta nova política vai deixar un flanco aberto na UE, que da man de Obama tomou medidas contra os perdedores da revolta inducida polos EEUU, en Ucraína, é dicir contra Rusia, e agora o acercamento Trump-Putin deixa á UE en “fora de xogo”.
Esta situación tamén es percibida polo goberno de ultradereita-nazi de este país que nos últimos meses, posiblemente para concitar a axuda dos EEUU está a lanzar ataques militares contra a zona que se declarou independente, o Donbass, e bloqueando todas as vías de comunicación para os produtos industriais da zona, cuxos medios de produción son propiedade de capitalistas ucraínos, que teñen visto como as súas empresas como resultado desta nova presión realizada polo goberno ucraíno, lles son ocupadas e  arrebatadas polos independentistas. Esta reactivación do conflito busca que Rusia reaccione dun xeito que obrigue ós EEUU a volver á política de enfrontamento levada a cabo por Obama. Non hai que esquecer que volver ó enfrontamento armado é un xeito de libera-la presión, busca-lo patrioterismo, en momentos nos que o FMI exixe, rebaixa de pensións e salarios, e privatización de terras e servizos para facer efectivo a última parte do préstamo concedido. A poboación en Ucraína atópase ó límite; o presidente do Consello da Asociación Empresarial Europea, fixo unhas declaracións, nas que aseguraba que o ucraíno era o mercado de traballo máis barato, que se pagaba a hora a mitade do que se paga en China.

lunes, 10 de abril de 2017

GALICIA: A CLASE OBREIRA EN ESCENA, CONSTRUÍNDO A UNIDADE DESDE A BASE



Xulia Mirón
Algúns poderían esperar que a maioría absoluta do PP nas últimas eleccións galegas ían garantir paz social, e nada máis lonxe da realidade. Desde que as gañou, as mobilizacións sociais non deixaron de crecer en extensión e cantidade de xente mobilizada, cunha dinámica de aumento de resistencia aos plans da Xunta de Feijóo.
Comezaron en decembro as traballadoras de política social contra a perda dos seus postos de traballo, como persoal laboral da Xunta, folgas en Ferroatlántica contra as ameazas sobre os postos de traballo, traballadoras do téxtil e Pescanova, traballadores/as de Correos, que se sumaron ás folgas nacionais e estatais no ensino, Telemarketing e a conflitividade nos Portos.
Pola súa banda, as Marchas da Dignidade convocaron unha importante manifestación que foi aproveitada por sectores sociais para expresar a súa unidade fronte aos ataques, cos e as pensionistas á cabeza, mentres o domingo 5 e o 8 de marzo, miles de mulleres saían á rúa para esixir os seus dereitos, continuou o 10 de Marzo, Dia da Clase Obreira Galega e seguiu o 16 de marzo coa manifestación unitaria de varios sectores, en Santiago contra a precariedade laboral do persoal das administracións públicas, convocada desde a base.

domingo, 2 de abril de 2017

O BLOQUE NACIONALISTA GALEGO E A "NOVA" POLÍTICA.

Roberto Laxe

Ana Ponton, no discurso final da XVII Asemblea do BNG na Coruña, fixo un chamado a loitar por "un governo nacionalista", num mar de críticas à "nova" política, defendendo o caráter rupturista do programa do BNG. Partindo dum acordo com essas críticas à "nova" política -por certo, falta umha referencia non ao militar de Podemos, senón ás declaracións mais perto de nós, de Villares e a relixión-, está claro que xurdem questiones que fan dubidar do verdadeiro caráter desse "governo nacionalista".

lunes, 27 de marzo de 2017

LENIN, A SÚA IMPORTANTE CONTRIBUCIÓN Ó PENSAMENTO REVOLUCIONARIO (II)



Carlos Dafonte.

En quinto lugar a defensa do Dereito de Autodeterminación dos pobos.
Este foi un tema moi controvertido no seo da Socialdemocracia mundial; é certo que no Congreso celebrado en Londres en 1896 pola II Internacional aprobouse unha resolución en favor da autodeterminación nacional, pero tamén que dentro da mesma e na súa á esquerda xurdiron importantes discrepancias por exemplo entre Rosa Luxemburgo e Lenin que foron aproveitadas por sectores rusófilos, bundistas e ucraínos para atacar o epígrafe “9” do programa dos bolxeviques, que trataba sobre esta cuestión.

lunes, 20 de marzo de 2017

O SUXEITO SOCIAL DO CAMBIO


Roberto Laxe

Só en nome dos dereitos universais da sociedade pode unha clase determinada arrogarse o dominio universal. A enerxía revolucionaria e a conciencia moral do propio valor non bastan soamente para tomar por asalto esta posición emancipadora e, por tanto, para o esgotamento político de todas as esferas da sociedade no interese da propia esfera. Para que coincidan a revolución dun pobo e a emancipación dunha clase particular da sociedade burguesa; para que un estado da sociedade fágase valer por todos, todas as fallas da sociedade deben atoparse, á súa vez, concentradas noutra clase; un determinado estado debe ser o estado contra o cal é dirixido o ataque de todos, o que incorpora a traba imposta a todos; unha particular esfera social debe aparecer como o delito conocido de toda a sociedade, así que a emancipación desta esfera apareza como a emancipación universal cumprida por obra propia. Para que unha clase determinada sexa a clase liberadora por excelencia, outra clase debe, por tanto, ser a clase evidentemente opresora. O valor xeral negativo da nobreza e do clero franceses determinaba o xeneral valor positivo da burguesía, que era unha realidade e contrapúñase a aqueles”.

lunes, 13 de marzo de 2017

LENIN, A SÚA IMPORTANTE CONTRIBUCIÓN Ó PENSAMENTO REVOLUCIONARIO. (I)

Carlos Dafonte

A pesares da súa curta existencia, morreu ós 54 anos, e os dous derradeiros con importantes problemas físicos que lle minguaban o seu quefacer, o pensamento de Lenin marcou todo o século XX e o vai seguir a facer no presente, sempre que o obxectivo dun proceso sexa a revolución é dicir, levar adiante as transformacións que permitan deixar atrás o sistema capitalista e inicia-la senda da construción dunha nova sociedade baseada noutras premisas que non sexan a explotación da forza de traballo, a consecución do beneficio como obxectivo prioritario, a apropiación da riqueza que produce o conxunto da sociedade por un grupo moi reducido de persoas, o consumismo e a liquidación da natureza e mantemento do patriarcado como instrumentos que axudan ó capital na súa hexemonía na sociedade.
Por iso o pensamento de Lenin non pode ser neutralizado polo capitalismo nin polos manuais ó que tan aficionados foron na URSS, comezando polos folletos redactados por Stalin cos que tentaba “domesticar”, poñer ó servizo da súa actuación práctica, o pensamento do dirixente da revolución de 1917. De igual xeito que o Che Guevara escribiu nun momento dado, despois de regresar do Congo, na súa etapa en Checoeslovaquia, da necesidade de “menos manual e máis Capital”, con Lenin acontece o mesmo, non é posible pecha-lo seu pensamento nun manual; o seu pensamento e tan rico, tan dialéctico, tan unido ós acontecementos que está a vivir, que orienta, que recitar frases por el escritas, fora do contexto no que as redactou, algunhas veces non conducen a ningures, só a crear confusión.
Significa o anterior que non elaborou ó longo da súa extensa obra unha teoría da revolución?. En absoluto, baseándose no marxismo elaborou unha teoría científica que debe axudar a todo revolucionario a comprende-la realidade e o xeito de actuar, pero sen repetir mecanicamente consignas que nun momento, na situación concreta de Rusia situou en primeiro termo. Poñamos un exemplo, unha cuestión fundamental para o avance dun proceso de transformación estrutural é, ninguén o debe dubidar, a creación do “dobre poder” e outra distinta é, como algúns aínda repiten hoxe, que os órganos do mesmo deban estar formados por obreiros, soldados e campesiños; esa era a necesidade da composición dos soviets na Rusia de 1917, en plena guerra mundial, cunha poboación de base campesiña moi ampla, pero debe se-la loita de clases nun momento determinado a que exixa a composición do mesmo. Teño a impresión que moitos dos escritos de Lenin en vez de documentos históricos, convertéronos en fórmulas que para algúns son posibles de aplicar en calquera lugar, en calquera situación e en calquera tempo, cousa que desde o meu punto de vista non é aceptable. Considero que o importante nestes anos de crise ideolóxica no campo da esquerda, é volver álectura da súa obra.