A convicción profunda da actualidade da revolución, fai necesaria a organización política da clase obreira.

G. Lukács
 

lunes, 17 de septiembre de 2018

ATOPÁMONOS ÁS PORTAS DUNHA NOVA RECESIÓN?


Carlos Dafonte
Levamos anos afirmando que a potencia hexemónica imperialista, os USA, atópanse nunha crise de difícil solución; Larry Summers antigo Secretario do Tesouro, denomínoulle “estancamento secular”, que senón é maior, e por ser capaces a traveso da súa moeda e outras medidas, de traspasar parte da mesma ó resto dos compoñentes da cadea imperialista.
Hai algúns datos que destacaba o “The Washington Pots” hai un tempo, que é necesario coñecer sobre a que se considera a primeira potencia mundial e que poden estar a amosa-lo inicio dunha nova crise. En primeiro lugar, un 45 % dos estadounidenses en edade adulta, carecen dun “colchón financeiro” para permitirse un gasto inesperado de 400 $. En segundo, o 43 % dos fogares non poden enfronta-los gastos de vivenda dunha sociedade do digamos “primeiro mundo”, comida, escolarización infantil, transporte, sanidade, conexión a internet. En terceiro, durante o ano 2017 algo máis do 25 % non acudiu a recibir asistencia sanitaria por non poder pagala. E en cuarto lugar, un 22 % non gañan o suficiente para pagar todas as facturas a finais de mes e unido a isto, só o 38 % d@s traballador@s que se atopan en activo, consideran que os seus aforros para a xubilación, nun país sen pensións públicas, vanlle permitir cubrir as súas necesidades unha vez se teña xubilado.
Hai quen di non entender as políticas dos USA hoxe pola súa agresividade, pero é unha constante ó longo da historia recente; lembremos o abandono do “patrón ouro” por parte de Nixon e as repercusións que tivo na economía mundial e a súa posta manifesta por gaña-la guerra en Vietnam; as guerras chamadas de “baixa intensidade” que a administración Reagan sementou por todo o mundo e a súa loita contra os sindicatos e a súa capacidade de negociación; o chamado “acordo de Wasingthon” de Clinton e as intervencións en Iugoslavia, Libia, Sudán; a “guerra contra o terrrorismo” de Bush, que levou ás intervencións en Afganistán e Iraq, e tamén a unha política extraordinariamente agresiva cara os cambios que se estaban a producir en América Latina; os intentos de controlar e enfeblece-la UE de Obama, e o enfrontamento con Rusia e China ó mesmo tempo, situación que se lle atragantou, pero conseguiu a traveso da crise de Ucraína que as relacións da UE con Rusia sufriran un quebranto importante; e sobre todo as súas realacións co grupo estable de países, hai anos pertencentes o espazo URSS, o chamado grupo de Visegrado, capaces de crear importantes contradicións internas no espazo imperialista e competidor europeo. Non esquezamos que os países que o forman, foi nos que Alemaña dende finais da década dos 80 do século pasado, iniciou a relación que se coñece como “tráfico de perfeccionamento pasivo”, é dicir produtos fabricados en Alemaña se lles daba o acabado neses paises e despois regresaban. Hai economístas que desminten, Stephen Gross por exemplo, que sexan as leis aprobadas por Alemaña, as chamadas Leis Hartz de precarización do mercado detraballo en 2003 e 2005, as que lle permiten a situación actual, senón a explotación deste grupo de países nos que os USA tentaron en tempos de Obama conseguir uns aliados fronte á UE. Sen esquece-la intervención en Siria e Libia e a destrucción, no segundo dos casos do seu estado, que permitiu a implantación do islamismo radical na “froteira sur” de Europa.
Todas estas políticas e as que agora pula Trump, baixo a consinia “América o primeiro”, teñen un claro contido de clase, non tentan que os cidadás dos USA vivan mellor, senon que amparándose en que China roba tecnoloxía, cuestión que daña ós accionistas de determinadas empresas pero beneficia os traballadores do país, pois poden mercar a menor prezo produtos realizados con esa tecnoloxía. Trump tenta seguir a permitir que grupos e empresas dos EEUU sigan a ter a hexemonía mundial; son respostas, que non pasan de ser parches a unha crise manifesta, que vese aumentada estes anos pola aparición dunha nova potencia, a China, que busca a hexemonía, co que eu cualifico “imperialismo de baixa intensidade”; sen utilizar polo momento a súa forza militar e o establecemento en países baixo a súa hexemonía, de bases militares; algunhas ten, pero sen chegar ás preto de 200, como no caso dos USA, que cubren a totalidade das rexións do planeta.
A irrupción de China no taboleiro mundial, permitiu o crecemento do sistema mundial, pulou as economías exportadoras de materias primas, pero tamén sentou as bases da inestabilidade económica colaborando co seu exceso de producción á baixada das ganancias.
Segundo parece este enfrontamento USA-China a nivel económico, polo de agora se traduce na existencia de aranceis para determinados produtos: é dicir os campeós do libre comercio e da apertura dos mercados, da globalización económica, agora se converten en proteccionistas. Trump chega a propor zonas de libre comercio para determinados países ricos, e curiosamente, é dentro do campo da socialdemocracia convertida al keynesianismo,  onde máis contradiccións se atopan. Nun artigo recente Michael Roberts analiza este feito sinalando que o keynesiano británico Wolf ataca as medidas do novo presidente dos USA e D. Rodrick as defende. Tamén Dean Baker considerado en ese mundillo económico como un “economista de izquierdas”, sinala que non todo o mundo gaña co libre comercio e afirma, respaldando a Trump, que foi co libre comercio como se perderon os postos de traballo nos USA. Afirmación equivocada, perdéronse pola substitución de capital vivo por morto, e dicir man de obra asalariada por tecnoloxía e a deslocalización de empresas; unhas medidas tomada dende a conciencia de clase da que o é hexemónica, pois non só acumulan máis capital, senón que lle declara a guerra á clase obreira do seu país, a disciplina, a ameaza, e crea un enorme exército de reserva que pode precarizar  cunha moi cativa resposta.
Medidas proteccionistas sempre se puxeron en vigor e son resultado da contracción do mercado mundial como é o caso actual, o mesmo que as “políticas de sancións”, por exemplo as que se tomaron contra Rusia, Iran ou Venezuela. Pero non nos enganemos, tamén son medidas proteccionistas, salva-las entidades financeiras ou que o Banco Central Europea compre centos de miles de millóns de débeda pública ou privada.
Estas contradiccións entre keynesianos son lóxicas, o propio Keynes na década dos anos vinte do século pasado era un convencido partidario do libre comercio e na dos trinta cando Gran Bretaña e o capital nacional, perdera cuota de mercado, fíxose proteccionista. Nada novo baixo o sol, os economístas burgueses a favor sempre da burguesía. Hai algún economista que analice a situación dende o punto devista da clase obreira, e a súa opinión chegue ás maiorías sociais ?
Se a política de Trump e o seu enfrontamento comercial con China, o “América o primeiro”, como si el representase a toda América, é un dos elementos da política mundial, que pode levar a unha catástrofe económica, non esquezamos que a débeda China no análise máis moderado ronda o 270 % do PIB  e que nestes anos enxendrou unha formidable burbulla bursatil, bancaria e inmobiliaria, que poden explotar en calquera momento; outro é o enfrontamento con Alemaña e a súa “maldita idea de exportar”, así como o avance no seo da UE dos partidos e organizacións políticas que introducen con éxito, polos resultados electorais, a saída da mesma nos seus programas, creando unha situación de inestabilidade permanente; ou a crise dos chamados países emerxentes e as consecuencias que para o estado español pode ter.
Respecto a que avancen os partidarios de saír da UE, unha estrutura antidemocrática e imperialista, e que sexan organización xenófobas e de ultradereita quen se poñan ó fronte desta necesidade, é resultado da incapacidade dos progresistas e sectores de esquerda, si é que en Europa existen, para tomar nas súas máns o que está asumido por parte de sectores importantes das respectivas sociedades: que pertencendo a este entramado imperialista, que dirixe Alemaña, non hai saída algunha para @s traballador@s, como non sexan os recortes de todo tipo, a pobreza, aprecariedade o que definen nas altas instancias de Bruxelas, como “políticas de austeridade”.
A realidade é que nos países centrais do capitalismo, a pesares das enormes axudas non se ten conseguido que a economía produtiva remonte, que o consumo abandone o encefalograma plano e poñer freo ó desemprego e á precarización.
 A SITUACIÖN NO ESTADO ESPAÑOL
Estes días temos coñecemento que as forzas armadas españolas atópanse de manobras en Estonia, dentro da estrutura da OTAN, para defende-la súa fronteira en caso dun ataque de Rusia, a todas luces moi improbable; pero aí nos atopamos, fieis seguidores das políticas agresivas que os USA establecen; pero é moi curioso, os faladoiros tanto das TVs como das radios séguennos a machacar con Quim Torra e Cataluña, os masters e esquecen temas tan importantes como a nosa pertenza na OTAN, a presenza das nosa forzas armadas en numerosos países do planeta, supoño que igual que en Afganistán, para “reconstruír e levar a democracia”, espero se aprecie a ironía, o que obriga a ter un exército cunha grande capacidade de agresividade, armado dun xeito determinado o que é moi custoso e herdanza do exministro Morenés, que se adicaba ó negocio armamentista; neste senso hai un certo “tufo franquista” de non poder falar do exército cando non hai razón algunha, xa que hoxe atópase sometido, polo menos na teoría, ó poder civil. Ou esquecen tamén, a desaceleración da nosa economía, que debía dar lugar a un bo número de programas de TV e radio que ten como consecuencia, a maior precariedade e estacionalidade do traballo, o aumento do paro e a cada vez menor afiliación á Seguridade Social e como enfrontarnos a este novo reto, cun mercado interior moi floxo e unha queda na actividade turística. Cando van economistas son neoliberais, ningún plantea problemas co euro nin ca UE e sempre exixen máis reformas laborais, en definitiva, seguir cargando sobre as costas d@s traballador@s a crise sistémica.
Para os grandes medios, a crise da economía mundial, a da nosa, cunha débeda do 100% do PIB, os gastos militares e as intervencións constantes en “zoas quentes”, nada ten tanta importancia como Cataluña, que a ten, pero que non se atoparía a estes niveis de enfrontamento, se o PP tivera feito outra política e Ciudadanos non actuara de bombeiro pirómano. Ou os “masters” de determinados políticos, que nun país cunha democracia burguesa normalizada, que non é o caso, debían atoparse en casa castigados, estudando as materias que lles foron regaladas.
É certo, a economía española sen ter saido da crise ten moitas posibilidades de entrar noutra nova, cando desaparecen os “ventos de cola” que lle deron un certo pulo, tipos de interese cero, baixada do petróleo, aumento do turismo e un dólar forte. En cifras macroeconómicas non acadamos os niveis de antes da crise e pode que se cumpla o que escribín hai preto de 10 anos neste blog, de que cada vez as recuperacións ían ser máis curtas e as crises máis fondas e longas. Os afectados pola pasada aínda a están a sufrir e xa se albisca o comezo doutra; o índice de producción industrial ten descendido segundo o INE, dun xeito alarmante cun forte deterioro dos compoñentes de bens de consumo; estase a producir “un debilitamento do sector industrial”. Por outra banda a formación bruta de capital tamén segundo o INE descende, e segue a tendencia a crear burbullas sobre todo no sector inmobiliario, e as entidades financeiras e compañías transnacionais do estado español, moi asentadas nos mercados e países emerxentes, sofren como van sofrir estes países.
A tendencia ó estancamento dos países centrais do capitalismo e a propia China, van facer caer dun xeito importante os prezos das materias primas, agás o petróleo para o que se establece nun ano, un horizonte dos 100 euros barril, e iso significa que os países cun modelo económico extractivista poden sumirse en fondas crises.
Neste panorama e non creo ser alarmista, debemos seguir nas nosas casas, observando atónitos como se discute de masters? , que hai que facelo, @s corrupt@s e as institucións corrompidas deben estar fora da política e do estado, ou do traslado dos restos do ditador?, que hai que sacalos de onde se atopan, pero só se debe discutir deses temas? Non hai na situación actual doutras cousas das que informar e discutir?
En Galicia no mes de setembro de 2018.



jueves, 6 de septiembre de 2018

COMO CONSEGUIR UNHA SANIDADE 100 % PÚBLICA E UNIVERSAL


Xulia Mirón e Lourenzo Llinares

Na sesión de investidura, Pedro Sánchez falou de garantir a universalidade para todas as persoas sen importar a súa nacionalidade e recuperar o dereito á protección da saúde. Así, no mes de xullo o Goberno do PSOE aprobou o RDL 7/2018, sobre o acceso universal ao Sistema Nacional de Saúde; pero non blinda a universalidade, nin se derrogan a Lei 15/97 nin o art. 135 da Constitución, onde segue aberta a porta á privatización. O PSOE mente, como sempre.
A sanidade pública universal foi un gran avance social pero a aprobación da Lei 15/97 polo PP con apoio de PSOE, PNV, CIU e CC, permite introducir a privatización da sanidade en todo o estado e deixar sen servizo a unha gran parte da poboación. O abandono do estado causa a deterioración, as listas de espera, a falta de profesionais,...  mentres promove o transvasamento de pacientes ás clínicas privadas.

miércoles, 15 de agosto de 2018

GRECIA: CASO TÍPICO DE DOMINACIÓN IMPERIALISTA


Carlos Dafonte

Pouco se falaba de Grecia denantes de aparecer Syriza no panorama político e o afundimento electoral dos dous grandes partidos, Nova Democracia e o PSOK, por medio dos que o verdadeiro poder mantiña a ficción dunha dereita e unha esquerda, para manter ó pobo grego nunha realidade inexistente. Ata o intre en que Syriza controlou o goberno, todo parecía ir ben aínda que todo fose mal para @s traballador@s e o trunfo de Syriza foi a expresión de que ese pobo, despois de moitos anos de sometemento ós intereses do imperialismo, dos seus instrumentos actuais, U.E., OTAN, FMI, BCE, tentaba iniciar outro camiño que puxo en evidencia que os novos dirixentes políticos non estaban a altura das exixencias populares.
O que tento amosar neste artigo é que a débeda actual grega, que a dereita, os neoliberais tanto progresistas como conservadores do estado español e da UE presentaron, cunha malévola intención, como resultado dos salarios elevados do funcionariado e pensionistas e non terse apertado o cinto durante anos, non son máis que argumentos que esconden a realidade, que non é outra que Grecia nos últimos 200 anos, non foi un país soberano con intervencións constante das potencias imperialistas que se beneficiaron da súa débeda que se pode cualificar, sen medo a trabucarse, de inadmisible e odiosa, desde os primeiros anos da loita pola independencia; e dende a creación da OTAN despois da II G.M., é o país, con respecto ó seu PIB, que máis gasta en armamento sen que a organización militar imperialista lle garanta a súa seguridade.

lunes, 23 de julio de 2018

O PP NO SEU LABIRINTO. APUNTES DESPOIS DO SEU CONGRESO.


Carlos Dafonte

Pido perdón por copiarlle a García Marquez o título dunha das súas celebradas novelas, pero creo que é a realidade que está a vivir nestes tempos o partido da dereita conservadora do estado.
En primeiro lugar, pois se enfronta a súa saída do goberno e á desaparición de “M. Rajoy” da escena política, abrindo un proceso de pseudodemocracia política interna, con chatas moi considerables. O acontecido nas primarias, onde trunfou unha das candidatas, é corrixido no congreso celebrado o pasado fin de semana, e non vale dicir, como fan moitos destacados militantes e numerosos periodistas, que se trata dunha segunda volta como “nas eleccións francesas”, cousa que non é certa; nos países con segunda volta, nela teñen dereito a vota-los mesmos que votaron na primeira, e no caso do Pp, non é así. Tamén estas eleccións primarias puxeron en evidencia que non é o grande partido que propagandisticamente nos querían facer crer, o número de inscritos para participar nas primarias foi ridículo e xa non poden seguir a mante-lo engano.
Polo tanto o Pp necesita saír deste primeiro labirinto no que se meteu ca escapada de “M. Rajoy” e perde-la protección do seu dedo, que debía elixir @ futur@ president@; o labirinto de xogar a ser un partido cunha certa democracia interna cando o congreso ten amosado que non o é, e que os militantes contan pouco, situación que pode levarlle a que se abran feridas moi fondas que o poden converter, nun partido de tendencias, que nas súas circunstancias, perda do goberno, acosado pola corrupción e queda nas enquisas o poden levar a ser inoperante; non lle vai ser fácil, parecéndose nestes anos máis ó Movemento Nacional que a un partido que actúa de acordo ca constitución cun réxime interno democrático, no que prevalezan e poidan convivir diferentes opinións, que se produza un cambio tan radical.
En segundo lugar tamén está o labirinto chamémoslle “ideolóxico”, aínda que sei que empregar esta verba para cualificar o “debate” entre Sainz de Santamaría e Casado, é excesivo; pero pode servir para entendernos entre o que significa o “marianismo” que pode representar a primeira e o “aznarismo” que representa o segundo.
Polo que puiden observar na campaña previa ó congreso, @s candidat@s no superaron nunca , o “contraste de pareceres”, establecido no ano 1967 na “Lei Orgánica do Movemento Nacional” ca que o franquismo pechaba o seu ciclo lexislativo.
O goberno de Aznar era un goberno corrupto, e a realidade é que moitos ministros ou se atopan encartados ou condenados, que continuou a senda iniciada por los socialistas con González, unha senda que o ten levado hoxe a ter un horizonte xudicial a curto prazo, moi complexo; sentou ademais as bases económicas para que a crise que se nos viña enriba e que os socialistas no goberno pensaron que facendo como o avestruz, non ía ter incidencia no país, a tivera aínda maior. As medidas tomadas sobre urbanismo permitiron a enorme burbulla inmobiliaria e a política de privatizacións de empresas públicas permitiu que parecera que a situación económica era boa, pero non era máis que “pan para hoxe e fame para mañá”, e non falemos do desprestixio do país a nivel internacional aliándose cos “das Azores”, poñéndose ó servizo dos EEUU, para meternos nunha guerra, rexeitada pola ONU e fabricada a base de mentiras, como a existencia de armas de destrución masiva nos arsenais de Iraq.
Se estes son feitos obxectivos da etapa de Aznar, Casado segundo as súas declaracións destes meses enfróntase e non comparte os devezos das mulleres a acada-la igualdade, así como a todo o que lle cheire a progresismo, chegou un día a falar do “perigo do comunismo”, nese intento de recuperar aspectos do neofranquismo sociolóxico máis recalcitrante que representan personaxes como os que formaron VOX; alenta modificacións constitucionais e do Código Penal para perseguir os que defenden o dereito de autodeterminación e o dereito a decidir.
Considera que nos pode enganar falando de reconstruír esa entelequia que é o “centro dereita”, superando a Ciudadanos pola dereita?
O “marianismo” deixa este país nunha situación moi parecida a como o atopou e nalgunhas cuestións moito peor, por exemplo elevou a débeda o 100 % do PIB, impagable nunha situación como a actual e que non vai mellorar, baleirou as arcas da Seguridade Social, aprobou a chamada “lei mordaza” que reduce xunto ca modificación do Código Penal, dereitos fundamentais, foi incapaz de dar unha resposta negociada ás reivindicacións de Cataluña levando as súas institucións a un enfrontamento ca Administración Central do Estado de moi difícil solución, no punto en que se ten chegado; aprobou unha Reforma Laboral complementaria ca do Psoe que deixa @s traballador@s e os sindicatos sen instrumentos de defensa fronte á patronal; axudou ó Psoe a modifica-lo artigo 135 da Constitución, ataque sen precedente ós servizos públicos e servilismo diante da banca europea.
Pois ben estes dous “proxectos” foron os que se enfrontaron no congreso, que son idénticos en materia económica e social e que teñen como obxectivo seguir defendendo o proxecto de acumulación capitalista para unha etapa de crise; no fondo é o proxecto reaccionario de determinados sectores hexemónicos da burguesía. Por iso en todos este tempo os diferentes candidatos adicáronse a lanzar consignas e “slogans” prefabricados, pero non falaron en ningún momento de que políticas económicas e sociais ían levar adiante; se vai producirse creba co “marianismo” e cal alternativa ó mesmo.
De aceptar a tese de que había dous proxectos enfrontados, cousa que non acepto, hai que recoñecer que o congreso do Pp estivo cheo de contradicións e foi moi confuso; por exemplo a que significa a exaltación de “M. Rajoy” como o grande presidente que salvou España e a derrota do continuísmo con esas políticas que representaba Saínz de Santamaría; neste senso ca súa derrota pódese falar dunha segunda moción de censura; a propia contradición de querer presentar a Casado como algo alleo o actual Pp, ocupando como ocupaba, xunto con algúns do que acompañaban na súa equipa, cargos orgánicos do mesmo, e as acusacións a Sainz de Santamaría de non terse involucrado nos problemas do partido nesta difícil etapa; a fundamental, de gañar quen perdeu cando votaron os militantes ou a que amosa Javier Maroto cando afirmou despois de coñecerse a vitoria de Casado de “vamos a construír un proxecto”, recoñecendo que non o teñen o que me parece grave e antidemocrático, que nin nas primarias nin no congreso se teña presentado. Farano nun despacho de costas á militancia ou continuarán a vía “marianista” salpimentada con algúns toques ideolóxicos do aznarismo máis reaccionario.
Nada que poida ilusionar a ningún votante e menos a quen dependa dun salario para poder vivir; o Pp segue a se-la dereita reaccionaria, que se complementa moi ben ca dereita progresista que é o Psoe, para ternos engaiolados na falsa dicotomía de dereita-esquerda.

En Galicia no mes de xullo de 2018.

lunes, 16 de julio de 2018

GRECIA, O ACORDO SEMICOLONIAL


Roberto Laxe
O acordo asinado este 22 de Xuño polo goberno grego co Eurogrupo, presentado cinicamente por Tsipras como o "fin dos memorandos" que desde o 2010 non equivale a outra cousa que a certificación da conversión de Grecia nunha semicolonia da UE, de Alemaña especificamente, e como mínimo ata o ano 2032 nun protectorado ao servizo da devolución da débeda coa UE e o capital financeiro europeo.
O acordo prorroga 10 anos o pago da débeda pendente (a un interese do 4.14%) e permite de novo a Grecia  financiarse nos mercados financeiros, para o que o Fondo Europeo de Estabilidade Financeira facilítalle unha remesa de 15 mil millóns de euros ( que o pobo grego seguirá sen ver) que lle sirva de garantía para que os bancos présten-lle diñeiro.

martes, 3 de julio de 2018

A PRECARIA SITUACIÓN DA ECONOMÍA MUNDIAL E A RECONSTRUCIÓN DO BIPARTIDISMO NO ESTADO ESPAÑOL.


Carlos Dafonte

O Fondo Monetario Internacional (FMI) un dos organismos que o capital ten creado para a vixilancia do cumprimento das súas teses, na súa xuntanza de primavera reitera o expresado na do outono pasado e advirte a gobernos, directivos de empresa e bancos que de novo a crise mundial pode estar á “volta da esquina” e que o acopio de “arsenal financeiro” para facerlle fronte é mínimo. A economía mundial esta valorada en 79,8 billóns de dólares, pois ben a débeda soberana e de empresas é máis do dobre 164,4 billóns; e si incluímos a débeda financeira, representa o 225 % do PIB global.
En Wall Street, os grandes bancos de investimento tamén falan cunha certa preocupación, os mercados auguran crise.
Bill Derrough que pertence a unha empresa que vixía a solvencia e os pagos no sector privado respondeu hai uns días a Business Insider, que no ano 2007 “tíñamos unha atmosfera similar á actual, de pactos de fusións temerarios e adquisicións entre empresas, nas que se asumían cotas de endebedamento desorbitadas” e aínda que considera que as economías industriais do centro seguen a ser dinámicas, e as fallas de pagamento das empresas reducidos, algo está a cambiar como consecuencia da alza dos tipos de interese por parte da Reserva Federal.

lunes, 25 de junio de 2018

¿LA CLASE OBRERA SIGUE SIENDO EL SUJETO SOCIAL?



Roberto Laxe
Más allá de cuestiones terminológicas sobre la clase obrera, que como luego veremos no son tan formales, esta es la pregunta del millón ante la crisis, y decadencia más que evidente del sistema capitalista; incapaz de salir del pozo en el que se metió hace más de diez años. Llevan diez años especulando con todo lo especulable, desde la deuda soberana de los estados hasta los jugadores de futbol, porque no hay un sector o sectores de la producción que tengan las rentabilidades para los inversores que tiene la especulación.
En su momento fue la máquina de vapor y la mecanización de la industria, con el desarrollo del transporte ferroviario; posteriormente el motor de explosión y el fordismo, la industria que se mueve alrededor del petróleo, que en los sesenta del siglo pasado alcanzó su cenit. En el 72 / 73 este esquema rompió, y durante años estuvieron desindustrializando, hasta que a finales de siglo se produjo la explosión de la informática, la informatización de la sociedad.